ନୂଆଖାଇ – ମାଟିର ଭୋକ, ମା’ର ଡାକ, ମଣିଷର ଜୁହାର

– ଆହୁତି ମହାନ୍ତି

ଓଡିଶାକୁ ଯଦି ଗୋଟିଏ ଦେହ ବୋଲି କହିବା, ତେବେ ପୁରୀ ତା’ର ହୃଦୟ, କଟକ ତା’ର ମସ୍ତିଷ୍କ, ଆଉ ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶା ତା’ର ପେଟ – ଯେଉଁଠି ଭାତ ଜନ୍ମ ନିଏ। ସେହି ପେଟରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ନିଶ୍ୱାସ ବାହାରେ, ତା’ର ନାଁ ହେଉଛି ନୂଆଖାଇ।

ଏହା କେବଳ ସମ୍ବଲପୁରର ପର୍ବ ନୁହେଁ। ଏହା ସାରା ଓଡିଶାର କାହାଣୀ। ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବ।କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡିଆ ଜାଣେ – ଧାନ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଆଉ ନୂଆ ଧାନକୁ ପ୍ରଥମେ ମା’କୁ ନ ଦେଇ ଖାଇବା ପାପ।

ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା କଣ ଏହି ନୂଆଖାଇ?

ଆମ ଜୀବନରେ ସବୁ ନୂଆ ଜିନିଷ ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଉ। ପିଲା ହେଲେ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଉ, ନୂଆ ଗାଡି କିଣିଲେ ପୂଜା କରୁ। ଠିକ୍ ସେମିତି ଚାଷୀ ବର୍ଷସାରା ଖଟି ଖଟି ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ଧାନ ପାଏ, ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ମା’ ସମଲେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରେ। ତା’ପରେ ଘରର ମୁରବୀ ସେ ନୂଆ ଚାଉଳର ଭାତ ଖାଏ, ତା’ପରେ ପରିବାର।

ଏହି ଗୋଟିଏ କାମରେ ତିନୋଟି ଶିକ୍ଷା ଅଛି –
ମାଟି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା
ଅନ୍ନ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ
ପରିବାର ପ୍ରତି ଏକତା

କାହିଁକି ଏହା ସାରା ଓଡିଶାର ପର୍ବ ହେବା ଦରକାର?

ଆମେ ରଜ ପର୍ବରେ ଧରିତ୍ରୀ ମା’କୁ ପୂଜା କରୁ, ନୂଆଖାଇରେ ଧରିତ୍ରୀ ମା’ର ଫସଲକୁ ପୂଜା କରୁ। ଦୁଇଟି ଯାକ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧା।

ପୁରୀରେ ଯେମିତି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଛପନ ଭୋଗ ଲାଗେ, ସମ୍ବଲପୁରରେ ମା’ ସମଲେଇଙ୍କ ପାଖରେ ନୂଆ ଭୋଗ ଲାଗେ। ଭଗବାନ ସେହି, ଭୋଗର ଭାବ ସେହି, କେବଳ ଭାଷା ଅଲଗା।

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆମ ପିଲାମାନେ ବିରିୟାନୀ, ପିଜା ପଛରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି, ନୂଆଖାଇ ଆମକୁ ମନେ ପକାଏ – ଆରେ, ତୁ ଚାଷୀ ପୁଅ। ତୋ ମା’ ପଖାଳ, ତୋ ପରିଚୟ ଧାନ କ୍ଷେତ।
ନୂଆଖାଇ ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶାର ଏକ ଗଣପର୍ବ

ନୂଆଖାଇ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶାର ଆତ୍ମା। ସମ୍ବଲପୁର, ବଲାଙ୍ଗୀର, ବରଗଡ, କଳାହାଣ୍ଡି, ସୁନ୍ଦରଗଡ, ଝାରସୁଗୁଡା, ବୌଦ୍ଧ, ସୋନପୁର, ନୂଆପଡା, ଆଠମଲ୍ଲିକ ଏହି ୧୦ଟି ଜିଲ୍ଲା ସହ ଛତିଶଗଡର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ପ୍ରାଣର ପର୍ବ। ନବାନ୍ନ ଭକ୍ଷଣର ପର୍ବ ହେଉଛି ନୂଆଖାଇ।

ନୂଆଖାଇ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ

‘ନୂଆ’ ଅର୍ଥ ନୂତନ, ‘ଖାଇ’ ଅର୍ଥ ଖାଇବା। ବର୍ଷାରେ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଧାନକୁ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ତା’ପରେ ନିଜେ ଖାଇବାର ପରମ୍ପରା। ଏହା କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ସମାଜର କୃତଜ୍ଞତାର ପ୍ରତୀକ।

ଇତିହାସ ଓ ପୌରାଣିକ କଥା କହେ ଯେ

ଇତିହାସକାରଙ୍କ ମତରେ ଏହି ପର୍ବ ୧୨ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଚାଲିଆସୁଛି। ସମ୍ବଲପୁରର ପ୍ରଥମ ଚୌହାନ ରାଜା ରାମାଇ ଦେବ (୧୩୬୦ ମସିହା) ନୂଆଖାଇକୁ ରାଜ୍ୟର ଗଣପର୍ବ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କୃଷକ ରାଜାଙ୍କୁ ନୂଆ ଧାନ ଭେଟି ଦେଉଥିଲେ।

କେବେ ପାଳନ ହୁଏ?

ଭାଦ୍ରବ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥି, ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ପରଦିନ। ଏହି ଦିନକୁ ଜ୍ୟୋତିଷମାନେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବାହାର କରନ୍ତି। ସମ୍ବଲପୁରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ମା’ ସମଲେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରୁ ପ୍ରଥମେ ଲଗ୍ନ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ତା’ପରେ ସାରା ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶାରେ ପାଳନ ହୁଏ।

ନୂଆଖାଇର ବିଶେଷତ୍ୱ

ଏହା କେବଳ ଭାତ ଖାଇବା ପର୍ବ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ମାଟି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଚାଷୀ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ପରିବାର ବନ୍ଧନର ପର୍ବ। ଯେଉଁ ପୁଅ ଝିଅ ବିଦେଶରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ନୂଆଖାଇରେ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି। ଯେମିତି ଦୁର୍ଗାପୂଜା ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କର, ଓଣମ ମାଲାୟାଲୀଙ୍କର, ନୂଆଖାଇ ସେମିତି ସମ୍ବଲପୁରୀ ଲୋକଙ୍କ ପରିଚୟ।

ସରକାର ଏବେ ନୂଆଖାଇକୁ ରାଜ୍ୟ ଛୁଟି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶା ବାସୀଙ୍କ ଦାବି ଏହାକୁ ଜାତୀୟ ପର୍ବ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଉ।

“ନୂଆଖାଇ ଜୁହାର” କହିଲେ ମନ ଭରିଯାଏ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ – ଯାହା ପାଇଲୁ, ପ୍ରଥମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିଅ, ମାଟିକୁ ଦିଅ, ତା’ପରେ ନିଜେ ନିଅ। ଏହି ପର୍ବ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶାକୁ ଏକତା ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଉ।

ଜୁହାର – ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସାରା ବିଶ୍ୱ

ନୂଆଖାଇର ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହେଉଛି ‘ଜୁହାର’। ସାନ ବଡଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ଜୁହାର କରେ। ଏହି ଜୁହାରରେ ଅହଂକାର ନାହିଁ, କେବଳ ଭଲ ପାଇବା ଅଛି। କଟକର ମଣିଷ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମପୁର ମଣିଷକୁ ‘ଜୁହାର’ କହେ, ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମଣିଷ ଯଦି ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମଣିଷକୁ ‘ଜୁହାର’ କହେ, ସେଇଠି ହିଁ ଓଡିଶା ଏକ ହୋଇଯାଏ।

ନୂଆଖାଇ ଆମକୁ ଶିଖାଏ – ବାହାରେ ଯେତେ ଝଗଡା ଥାଉ, ଭାତ ହାଣ୍ଡି ପାଖରେ ସମସ୍ତେ ଏକ

ବନ୍ଧୁ, ତୁ ଉପକୂଳର ହେଉ କି ପାହାଡର, ତୁ ସମ୍ବଲପୁରୀ କୁହ କି କଟକୀ, ଯଦି ତୁ ଭାତ ଖାଉଛୁ, ତେବେ ନୂଆଖାଇ ତୋର ପର୍ବ। କାରଣ ଏହା ଭାତର ପର୍ବ, ମାଟିର ପର୍ବ, ମା’ର ପର୍ବ।

ଆସ, ଏଥର ନୂଆଖାଇରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ଧାଡିରେ କହିବା –
ନୂଆଖାଇ ଜୁହାର! ଜୟ ମା’ ସମଲେଇ! ଜୟ ଓଡିଶା!